Er Guš tilgįta?

Ķ višbrögšum sķnum viš  greinarkorni į žessari sķšu (nr. 15), žar sem ég fjalla um bókina God: The Failed Hypothesis eftir ešlisfręšiprófessorinn V.J. Stenger, viršist kažólikinn og ofurbloggarinn Jón Valur Jensson svara spurningunni neitandi, žegar hann gerir

athugasemd viš že[tt]a  undarlega hugtak Steindórs eša Stengers: "gušstilgįtur eingyšistrśarbragšanna žriggja". Žau trśarbrögš, allt frį Gyšingdómi og kristni til islams, ganga ekki śt į "tilgįtur", svo einfalt er žaš. Menn verša aš fara aš endurnżja hugtakanotkun sķna į žessum slóšum, ef žetta er vištekinn talsmįti.

Mér er bęši ljśft og skylt aš benda Jóni Vali į aš samkvęmt Pįfagarši fęst gušfręšin, og žar meš trśin sem gušfręšin ver, aš einhverju leyti viš tilgįtur.  Žetta kom berlega ķ ljós ķ  fréttatilkynningu Pįfagaršs, "Closing the doors of limbo: Theologians say it was hypothesis" eša "Limbódyrnum lokaš: Gušfręšingar segja žaš vera tilgįtu": 

An international group of Vatican-appointed theologians is about to recommend that the Catholic Church close the doors of limbo forever.

Many Catholics grew up thinking limbo -- the place where babies who have died without baptism spend eternity in a state of "natural happiness" but not in the presence of God -- was part of Catholic tradition.

Instead, it was a hypothesis -- a theory [?] held out as a possible way to balance the Christian belief in the necessity of baptism with belief in God's mercy.

Like hypotheses in any branch of science, a theological hypothesis can be proven wrong or be set aside when it is clear it does not help explain Catholic faith.

Rétt er aš ķtreka sķšustu setninguna: "Lķkt og tilgįtur ķ hverri annarri vķsindagrein, er hęgt aš sżna fram į ósannindi gušfręšilegrar tilgįtu eša setja hana til hlišar žegar žaš er ljóst aš hśn hjįlpar ekki til aš śtskżra kažólsku trśnna".  Fyrst gušfręšin fęst m.a. viš tilgįtur hljóta ašrar vķsindagreinar aš mega prófa gildi žeirra og fę ég ekki betur séš en aš meint tilvist Gušs sé einmitt skżrt dęmi um gušfręšilega tilgįtu! En eins og setningin "Instead, it was a hypothesis -- a theory ... " gefur til kynna er skilningur kažólskra į hugtakinu "tilgįta" (hypothesis)  ekki meiri en svo aš žvķ er ruglaš saman viš hugtakiš "kenning" (theory), en eins og ég mun fjalla um į morgun er grundvallar munur į žessum hugtökum.


Limbó lagt nišur

Eins og fręgt varš ķ fyrra lagši kažólska kirkjan nišur limbó, en žaš var sį stašur sem börn er létust óskżrš endušu.  Kannski į milli himnarķkis og helvķtis?  Ein įstęša žess aš limbóiš var lagt nišur var sś aš létta sįlarangist foreldra sem misstu börnin sķn ķ gröfina įšur en hęgt var aš skķra žau. Hér mį sjį góšlįtlegt grķn gert aš žessum gjörningi pįfagaršs.

Er Guš til?

Ķ bókinni God: The Failed Hypothesis. How Science Shows that God Does not Exist (2007) fjallar ešlisfręšiprófessorinn Victor J. Stenger um gušstilgįtur eingyšistrśarbragšanna žriggja og kannar hvort meintir eiginleikar žessara guša (alvitrir, almįttugir og algóšir) standist gagnrżna vķsindalega skošun. Ķ stuttu mįli kemst Stenger aš žeirri nišurstöšu aš slķkir gušir séu ekki til.  Rétt er aš vekja athygli į žvķ aš lķkt og Richard Dawkins hafnar Stenger yfirlżsingu Bandarķska vķsindafélagsins frį 1998 um aš „raunvķsindin geti ekkert sagt um hiš yfirnįttśrulega. Hvort Guš sé til eša ekki er spurning sem raunvķsindin taka ekki afstöšu til“ (bls. 28).  Ég er einn žeirra sem variš hefur žessa afstöšu:

Grunnforsenda nśtķmaraunvķsinda er svokallašur ašferšafręšilegur natśralismi. Ķ žessari hugmyndafręši felst aš raunvķsindamenn ganga śt frį žvķ aš heimurinn fylgi įkvešinni reglu sem ķ grunninn megi alfariš skżra meš ašferšum og kenningum raunvķsindanna. Į žennan hįtt śthżsa raunvķsindin gušfręšilegum og frumspekilegum skżringum śt śr nįlgunum sķnum į hinn efnislega heim įn žess žó aš segja af eša į um gildi slķkra skżringa (Er eitthvaš vit ķ vithönnunartilgįtunni?, 2006, bls. 142) 

En eins og Stenger bendir ķtrekaš į ķ bókinni er vel hęgt aš prófa žessar spurningar meš ašferšum raunvķsindanna. Ķ žessu sambandi fjallar Stenger til aš mynda um rannsókn į įhrifamętti bęnarinnar (bls. 101-102) er birtist ķ fyrra (2006) og var fjįrmögnuš af The Templeton Foundation, sem hefur žaš aš markmiši aš samžętta trś og vķsindi.  Rannsóknin, sem er sś višamesta sem fram hefur fariš og var stjórnaš af lęknadeild Harvard-hįskóla, leiddi ķ ljós aš bęnir hafa engin eša neikvęš įhrif į batahorfur hjartasjśklinga (sjį ķslenska rannsókn į įhrifamętti bęnarinnar og gagnrżni į hana).  Ég er nś sammįla žessu višhorfi Dawkins og Stengers.

Undir lok bókarinnar (bls. 229-231) dregur Stenger saman helstu nišurstöšur sķnar, sem fylgja hér į eftir ķ lauslegri žżšingu:

Gušir sem ganga gegn gögnunum

1. Guš, sem er įbyrgur fyrir hinni flóknu byggingu alheimsins, sérstaklega lķfverum, er alls ekki ķ samręmi viš žį raunvķsindalegu stašreynd aš hęgt er aš skżra upphaf žessarar byggingar śt frį einföldum nįttśrulegum ferlum og sżnir hśn engin af vęntanlegum ummerkjum um hönnun. Alheimurinn lķtur einmitt śt eins og hann ętti aš gera ef engin er hönnunin.

2.  Guš, sem hefur gefiš manninum eilķfa sįl, er alls ekki ķ samręmi viš žį raunvķsindalegu stašreynd aš minni manna og persónuleiki stjórnast af ešlisfręšilegum ferlum, aš engir óefnislegir eša utan-efnislegir hugarkraftar eru greinanlegir, og aš engin sönnun um lķf eftir daušan liggur fyrir.

3.  Guš, sem sagt er frį ķ ritningunum og į aš hafa įtt samskipti viš menn, žar į mešal meš kraftaverkainngripum, er vefengjanlegur vegna skorts į óhįšum sönnunargögnum um aš žessi kraftaverk hafi įtt sér staš og žeirri stašreynd aš įžreifanleg sönnunargögn benda į sannfęrandi hįtt til žess aš sumar af mikilvęgustu biblķusögunum, svo sem brottför Gyšinga frį Egyptalandi, hafi ekki įtt sér staš.

4.  Guš, sem meš kraftaverki og yfirnįttśru skapaši alheiminn, er alls ekki ķ samręmi viš žį raunvķsindalegu stašreynd aš ekkert brot į lögmįlum ešlisfręšinnar er naušsynlegt til žess aš bśa til alheim, lögmįl hans og tilveru, frekar en ekki-tilveru.  Hann er einnig ķ ósamręmi viš višurkenndar kenningar, byggšar į reynslugögnum, sem benda til žess aš alheimurinn hafi byrjaši ķ hįmarks óreišu og hefur žess vegna engin ummerki um skapara.

5.  Guš, sem fķnstillti lögmįl og fasta ešlisfręšinnar fyrir lķf, žį sérstaklega lķf mannsins, er alls ekki ķ samręmi viš žį stašreynd aš alheimurinn er ekki hagstęšur mannlegur lķfi, enda er hann frį sjónarhorni mannsins ógurlega eyšslusamur į tķma, rśm og efni.  Hann er einnig ķ ósamręmi viš žį stašreynd aš alheimurinn er aš mestu samsettur śr ögnum, sem hreyfast tilviljanakennt, enda mynda flóknar byggingar eins og stjörnužokur minna en 4 prósent af massanum og minna en eina ögn af hverjum milljarši.

6.  Guš, sem talar beint til manna meš opinberun, er alls ekki ķ samręmi viš žį stašreynd aš engin meint opinberun hefur veriš stašfest meš reynslurökum, mešan margar hafa veriš afsannašar.  Engin meint opinberun inniheldur upplżsingar sem ekki gęti žį žegar hafa veriš ķ höfši einstaklingsins sem setur fram stašhęfinguna.

7.  Guš, sem er uppspretta sišferšis og mannlegra gilda, er ekki til žar sem sönnunargögn sżna aš menn skilgreina sišferši og gildi upp į eigin spżtur.  Žetta er ekki „afstętt sišferši“.  Trśašir sem og trślausir eru sammįla um almennt sišferši og gildi.  Jafnvel hinir sanntrśušu įkveša upp į eigin spżtur hvaš sé gott og hvaš slęmt.  Trślausir hegša sér ekki sķšur sišlega en trśašir [varšandi žróun sišferšis žį er rétt aš benda į The Evolution of Morality (2006) og Primates and Philosophers: How Morality Evolved (2006)].

8.  Tilvist illsku, žį sérstaklega tilefnislaus žjįning, er ķ rökfręšilegu ósamręmi til alvitran, almįttugan og algóšan Guš (hefšbundna illskuvandamįliš).


Um bloggiš

Vísindi í nútíð og fortíð

Höfundur

Steindór J. Erlingsson
Steindór J. Erlingsson
Ég er hættur þessu bloggi og er búinn að eyða flestum færslunum.
Įgśst 2017
S M Ž M F F L
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31    

Eldri fęrslur

2007

Heimsóknir

Flettingar

  • Ķ dag (22.8.): 0
  • Sl. sólarhring: 0
  • Sl. viku: 0
  • Frį upphafi: 0

Annaš

  • Innlit ķ dag: 0
  • Innlit sl. viku: 0
  • Gestir ķ dag: 0
  • IP-tölur ķ dag: 0

Uppfęrt į 3 mķn. fresti.
Skżringar

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband